Vị trí trong lịch sử Piano
Nếu chỉ đọc tiểu sử, Jan Pieterszoon Sweelinck rất dễ bị thu gọn thành một vài nhãn quen thuộc. Nhưng đóng góp thực sự đối với piano nằm ở biến tấu, fantasia và đối vị. Sweelinck biến một chủ đề ngắn qua bắt chước, đổi tiết tấu và chuyển vị trí bè mà vẫn giữ bản sắc. Cách viết ấy buộc người chơi nghe nhiều tuyến giai điệu đồng thời và trở thành một tiền đề quan trọng cho truyền thống bàn phím Bắc Đức dẫn tới Bach. Chính từ điểm này có thể thấy lịch sử piano là lịch sử của những giải pháp cụ thể: làm sao một chủ đề được phát triển, một melody nổi trên nền dày, một nhịp giữ được sức sống, hay một âm thanh cộng hưởng mà vẫn rõ. Mỗi giải pháp ấy về sau trở thành một phần của ngôn ngữ chung mà pianist học và sử dụng.
Ngôn ngữ âm nhạc và cách tiếp cận trên đàn
Dẫn chứng nên bắt đầu từ fantasia, echo fantasia và các biến tấu trên giai điệu thế tục. Khi đọc hoặc nghe những tác phẩm này, không nên chỉ tìm giai điệu đẹp hay đoạn khó nổi bật, mà phải quan sát cách texture được xây, bass hướng tới đâu, motif biến đổi ra sao, nhịp có lớp nào chi phối và cộng hưởng được kiểm soát thế nào. Ở piano, một quyết định kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi nó làm một quan hệ âm nhạc nghe rõ hơn: fingering phải giúp phrase, articulation phải làm lộ cú pháp, pedal phải bảo vệ hòa âm, còn chuyển động cơ thể phải phục vụ âm thanh chứ không trở thành mục tiêu tự thân. Tập từng bè riêng, đánh dấu chỗ chủ đề xuất hiện, giữ pulse ổn định và chỉ ghép khi tai còn nghe rõ bè giữa.
Di sản đối với người học Piano
Ảnh hưởng của Jan Pieterszoon Sweelinck vì vậy nên được hiểu theo hai tầng. Tầng thứ nhất là lịch sử: tác giả tiếp nhận những gì từ thế hệ trước và để lại một giải pháp mà thế hệ sau có thể tiếp tục, phản biện hoặc mở rộng. Tầng thứ hai là sư phạm: repertoire của tác giả giúp người học rèn một năng lực nghe–chơi cụ thể, từ đối vị, hình thức, nhịp, voicing đến màu âm. Khi người học có thể chỉ ra trên bản nhạc “đặc điểm này xuất phát từ đâu, nghe như thế nào và mình phải làm gì để thể hiện”, kiến thức lịch sử đã chuyển thành năng lực thực hành. Đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc học nhà soạn nhạc trong một chương trình piano chuyên nghiệp.
Tác phẩm nên nghe và đọc bản nhạc
Tác phẩm nên nghe/đọc bản nhạc: fantasia, echo fantasia và các biến tấu trên giai điệu thế tục.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Grove Music Online / The New Grove Dictionary of Music and Musicians
- Ấn bản Urtext, archive và composer foundation tương ứng khi đối chiếu niên đại/tác phẩm