Vị trí trong lịch sử Piano
Vai trò của Girolamo Frescobaldi đối với piano không nên đánh giá chỉ bằng mức độ nổi tiếng hiện nay. Ở phương diện toccata, ricercar và nhịp điệu tu từ, tác giả đặt ra một vấn đề có ảnh hưởng lâu dài. Frescobaldi cho phép thời gian co giãn theo ý nghĩa của câu nhạc nhưng sự tự do luôn dựa trên hướng hòa âm và đối vị. Toccata của ông xen hợp âm, chạy ngón và đoạn bắt chước, cho thấy bàn phím có thể vừa ngẫu hứng vừa có kiến trúc. Điều đáng chú ý là sáng tác và kỹ thuật biểu diễn ở đây gắn chặt: thay đổi cấu trúc kéo theo thay đổi touch, fingering, voicing hoặc nhịp; ngược lại, những khả năng mới của bàn phím lại khuyến khích cách viết mới. Vì vậy, hiểu tác giả là hiểu một giai đoạn phát triển của chính nhạc cụ.
Ngôn ngữ âm nhạc và cách tiếp cận trên đàn
Dẫn chứng nên bắt đầu từ Toccate e partite d’intavolatura, Fiori musicali, các ricercar. Khi đọc hoặc nghe những tác phẩm này, không nên chỉ tìm giai điệu đẹp hay đoạn khó nổi bật, mà phải quan sát cách texture được xây, bass hướng tới đâu, motif biến đổi ra sao, nhịp có lớp nào chi phối và cộng hưởng được kiểm soát thế nào. Ở piano, một quyết định kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi nó làm một quan hệ âm nhạc nghe rõ hơn: fingering phải giúp phrase, articulation phải làm lộ cú pháp, pedal phải bảo vệ hòa âm, còn chuyển động cơ thể phải phục vụ âm thanh chứ không trở thành mục tiêu tự thân. Phân biệt đoạn tự do với đoạn cần nhịp chắc; rubato chỉ có giá trị khi phục vụ cú pháp và căng–giãn hòa âm.
Di sản đối với người học Piano
Ảnh hưởng của Girolamo Frescobaldi vì vậy nên được hiểu theo hai tầng. Tầng thứ nhất là lịch sử: tác giả tiếp nhận những gì từ thế hệ trước và để lại một giải pháp mà thế hệ sau có thể tiếp tục, phản biện hoặc mở rộng. Tầng thứ hai là sư phạm: repertoire của tác giả giúp người học rèn một năng lực nghe–chơi cụ thể, từ đối vị, hình thức, nhịp, voicing đến màu âm. Khi người học có thể chỉ ra trên bản nhạc “đặc điểm này xuất phát từ đâu, nghe như thế nào và mình phải làm gì để thể hiện”, kiến thức lịch sử đã chuyển thành năng lực thực hành. Đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc học nhà soạn nhạc trong một chương trình piano chuyên nghiệp.
Tác phẩm nên nghe và đọc bản nhạc
Tác phẩm nên nghe/đọc bản nhạc: Toccate e partite d’intavolatura, Fiori musicali, các ricercar.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Grove Music Online / The New Grove Dictionary of Music and Musicians
- Ấn bản Urtext, archive và composer foundation tương ứng khi đối chiếu niên đại/tác phẩm