Vị trí trong lịch sử Piano
Trong tiến trình của nghệ thuật bàn phím, Dieterich Buxtehude đại diện cho một bước phát triển rõ ở toccata, fugue và tương phản texture. Buxtehude chủ yếu gắn với organ nhưng có ảnh hưởng nền tảng tới tư duy bàn phím. Stylus phantasticus đặt đoạn ngẫu hứng và hợp âm cạnh fugue nghiêm ngặt, tạo cảm giác tác phẩm đang được sinh ra ngay khi biểu diễn; Bach chịu ảnh hưởng mạnh từ truyền thống này. Từ góc nhìn học thuật, ý nghĩa của bước phát triển này nằm ở quan hệ giữa vật liệu âm nhạc và hành vi của người chơi: bản nhạc yêu cầu tai nghe điều gì, bàn tay phải tổ chức ra sao, và người biểu diễn phải quyết định những gì thay vì chỉ tái hiện nốt. Đó cũng là lý do tác giả vẫn có giá trị trong đào tạo dù thị hiếu biểu diễn có thể thay đổi theo thời đại.
Ngôn ngữ âm nhạc và cách tiếp cận trên đàn
Dẫn chứng nên bắt đầu từ các toccata, praeludium và tác phẩm bàn phím/organ. Khi đọc hoặc nghe những tác phẩm này, không nên chỉ tìm giai điệu đẹp hay đoạn khó nổi bật, mà phải quan sát cách texture được xây, bass hướng tới đâu, motif biến đổi ra sao, nhịp có lớp nào chi phối và cộng hưởng được kiểm soát thế nào. Ở piano, một quyết định kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi nó làm một quan hệ âm nhạc nghe rõ hơn: fingering phải giúp phrase, articulation phải làm lộ cú pháp, pedal phải bảo vệ hòa âm, còn chuyển động cơ thể phải phục vụ âm thanh chứ không trở thành mục tiêu tự thân. Làm rõ khác biệt touch giữa hợp âm, running passage và fugue; phần tự do không được làm mất cấu trúc.
Di sản đối với người học Piano
Ảnh hưởng của Dieterich Buxtehude vì vậy nên được hiểu theo hai tầng. Tầng thứ nhất là lịch sử: tác giả tiếp nhận những gì từ thế hệ trước và để lại một giải pháp mà thế hệ sau có thể tiếp tục, phản biện hoặc mở rộng. Tầng thứ hai là sư phạm: repertoire của tác giả giúp người học rèn một năng lực nghe–chơi cụ thể, từ đối vị, hình thức, nhịp, voicing đến màu âm. Khi người học có thể chỉ ra trên bản nhạc “đặc điểm này xuất phát từ đâu, nghe như thế nào và mình phải làm gì để thể hiện”, kiến thức lịch sử đã chuyển thành năng lực thực hành. Đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc học nhà soạn nhạc trong một chương trình piano chuyên nghiệp.
Tác phẩm nên nghe và đọc bản nhạc
Tác phẩm nên nghe/đọc bản nhạc: các toccata, praeludium và tác phẩm bàn phím/organ.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Grove Music Online / The New Grove Dictionary of Music and Musicians
- Ấn bản Urtext, archive và composer foundation tương ứng khi đối chiếu niên đại/tác phẩm