Vị trí trong lịch sử Piano
Trong tiến trình của nghệ thuật bàn phím, Béla Bartók đại diện cho một bước phát triển rõ ở Mikrokosmos, folk music, rhythm và percussive touch. Bartók vừa viết concert repertoire lớn vừa tạo hệ thống giáo dục qua Mikrokosmos. Nghiên cứu dân ca bằng điền dã giúp ông đưa mode, asymmetry và rhythm vào ngôn ngữ hiện đại; Allegro barbaro và Piano Sonata cho thấy piano có thể mang tính percussion mạnh mà vẫn có cấu trúc chặt. Từ góc nhìn học thuật, ý nghĩa của bước phát triển này nằm ở quan hệ giữa vật liệu âm nhạc và hành vi của người chơi: bản nhạc yêu cầu tai nghe điều gì, bàn tay phải tổ chức ra sao, và người biểu diễn phải quyết định những gì thay vì chỉ tái hiện nốt. Đó cũng là lý do tác giả vẫn có giá trị trong đào tạo dù thị hiếu biểu diễn có thể thay đổi theo thời đại.
Ngôn ngữ âm nhạc và cách tiếp cận trên đàn
Dẫn chứng nên bắt đầu từ Mikrokosmos, For Children, Out of Doors, Piano Sonata, Allegro barbaro. Khi đọc hoặc nghe những tác phẩm này, không nên chỉ tìm giai điệu đẹp hay đoạn khó nổi bật, mà phải quan sát cách texture được xây, bass hướng tới đâu, motif biến đổi ra sao, nhịp có lớp nào chi phối và cộng hưởng được kiểm soát thế nào. Ở piano, một quyết định kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi nó làm một quan hệ âm nhạc nghe rõ hơn: fingering phải giúp phrase, articulation phải làm lộ cú pháp, pedal phải bảo vệ hòa âm, còn chuyển động cơ thể phải phục vụ âm thanh chứ không trở thành mục tiêu tự thân. Đếm subdivision chính xác, phân biệt accent cấu trúc với đánh cứng và dùng attack linh hoạt; dissonance phải được nghe có chủ ý.
Di sản đối với người học Piano
Ảnh hưởng của Béla Bartók vì vậy nên được hiểu theo hai tầng. Tầng thứ nhất là lịch sử: tác giả tiếp nhận những gì từ thế hệ trước và để lại một giải pháp mà thế hệ sau có thể tiếp tục, phản biện hoặc mở rộng. Tầng thứ hai là sư phạm: repertoire của tác giả giúp người học rèn một năng lực nghe–chơi cụ thể, từ đối vị, hình thức, nhịp, voicing đến màu âm. Khi người học có thể chỉ ra trên bản nhạc “đặc điểm này xuất phát từ đâu, nghe như thế nào và mình phải làm gì để thể hiện”, kiến thức lịch sử đã chuyển thành năng lực thực hành. Đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc học nhà soạn nhạc trong một chương trình piano chuyên nghiệp.
Tác phẩm nên nghe và đọc bản nhạc
Tác phẩm nên nghe/đọc bản nhạc: Mikrokosmos, For Children, Out of Doors, Piano Sonata, Allegro barbaro.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Grove Music Online / The New Grove Dictionary of Music and Musicians
- Ấn bản Urtext, archive và composer foundation tương ứng khi đối chiếu niên đại/tác phẩm